ถ้าพูดถึง ‘อบต.’ หรือ องค์การบริหารส่วนตำบล หน่วยที่เล็กมาก ๆ ในสมการการปกครอง คนอาจจะงงหรือเผลอมองข้ามไปว่าหน่วยเล็กเท่านี้จะมีพาวเวอร์เปลี่ยนแปลงได้แค่ไหน แต่ยิ่งเล็กก็แปลว่ายิ่งใกล้ชิดประชาชนมากขึ้น
รู้หรือไม่ว่าหน้าที่หลักอบต.นั้นถูกระบุไว้อย่างชัดเจนว่าพวกเขาจะต้องเป็นคนดูแลปัญหาอย่าง รักษาความสะอาดของถนน บนฟ้า! ใต้น้ำ! บนบก! กำจัดมูลฝอยและสิ่งปฏิกูลในพื้นที่ ป้องกันโรคต่างๆ เช่น ยุงชุม ป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย ไปจนถึงคุ้มครองดูแลทรัพยากรธรรมชาติในพื้นที่ และขอบเขตงานรองก็เช่น ดูแลให้น้ำไหล ไฟสะดวก ดูแลทางระบายน้ำ และจัดตั้งให้มีสถานที่พักผ่อน พื้นที่สาธารณะในชุมชน
เอาเข้าจริง ๆ ที่พูดมานี่มันก็สิ่งแวดล้อมดี ๆ ที่เราอยากให้มีใกล้บ้านชัด ๆ !! แต่ด้วยความที่งบประมาณท้องถิ่นในส่วนของอบต. นั้นน้อยนิด (คร่าว ๆ แห่งละประมาณ 35 ล้านบาท/ปีงบประมาณ) ก็ต้องอาศัยการสนับสนุนจากภาคส่วนอื่น ๆ ไม่ว่าจะเป็นนักวิชาการ ภาคประชาชน หรือเครือข่ายภายนอก ซึ่งนั่นก็ไม่ได้แปลว่า การบริหารจากภาคท้องถิ่นนั้นจะเล็กจนไม่มีความสำคัญ หากแต่ยิ่งทำให้เห็นปัญหาในพื้นที่ได้มากกว่าและลงมือแก้ไขและพัฒนาพื้นที่ได้ลึกกว่าด้วย
ชวนมาดูโมเดลที่อบต.บริหารได้ดีจนเปลี่ยนสิ่งแวดล้อมในชุมชน พลิกขยะเป็นโอกาส สร้างรายได้ให้กับคนในพื้นที่
หนึ่งในนั้นคือพื้นที่ ตำบลหาดสองแคว อ.ตรอน จ.อุตรดิตถ์
ในพื้นที่ตำบลบ้านหาดสองแคว อำเภอตรอน จังหวัดพิษณุโลก ก่อนหน้านี้เจอกับปัญหา ‘ขยะ’ มูลฝอยล้นชุมชน ทิ้งขยะไม่เป็นที่ ประกอบกับในตำบลยังไม่มีรถขยะจัดเก็บแต่ละพื้นที่หมู่บ้าน จนนำไปสู่ปัญหาความสะอาดเรียบร้อยของชุมชน ไปจนถึงด้านสุขอนามัยที่กลายเป็นแหล่งเพาะพันธุ์ยุง
นับตั้งแต่ปี 2554 อบต.หาดสองแคว ได้ทำความตกลงกับมหาวิทยาลัยราชภัฎอุตรดิตถ์ในการเป็นเครือข่ายในการจัดการขยะร่วมกัน และยังทำมาจนถึงปัจจุบันและกลายเป็นธนาคารขยะต้นแบบระดับอำเภอ
◦ เริ่มจากทำความเข้าใจพื้นที่ : ก่อนจะจัดการก็ต้องเข้าใจสภาพพื้นที่ก่อน มีการสำรวจ จัดทำข้อมูลขยะในพื้นที่และพบว่าส่วนใหญ่เป็นขยะย่อยสลายร้อยละ 60 ขายและแปรรูปได้ร้อยละ 30 มีเพียงร้อยละ 1 เท่านั้นที่เป็นขยะจัดการไม่ได้
◦ หาแนวทางร่วมกันโดยอิงจากข้อมูลและให้ทุกบ้านมีส่วนร่วม : ทั้งการคัดแยกขยะในครัวเรือน การจัดทำผ้าป่าขยะ และการทำปุ๋ยอินทรีย์จากขยะเพื่อใช้ในการเกษตร
◦ เปลี่ยนขยะอาหารในครัวเรือนเป็นน้ำหมักชีวภาพ : จุดเริ่มต้นจากมีเกษตรกรในชุมชนที่แพ้สารเคมีจากการปลูกผักประกอบกับได้ไปอบรมเรื่องการจัดการขยะ เลยหยิบเรื่องการจัดการขยะเศษอาหารมาชวนทุกคนทำน้ำหมักชีวภาพจากขยะในบ้านง่าย ๆ ซึ่งนั่นก็ได้ผล! จึงกลายเป็นน้ำหมักชีวภาพที่ใช้ใส่ผักกันเองในสวน และขยายเป็นการปลูกผักมาขายในชุมชนต่อ และเปิดเป็นศูนย์เรียนรู้ในภายหลัง
◦ จัดตั้งชมรม ‘กลุ่มจักรยานสานฝัน’ : ร่วมกับเยาวชนรักษ์สิ่งแวดล้อม จากเดิมที่เป็นกลุ่มทำปุ๋ยหมักและปั่นจักรยานนำผักไปขาย หลัง ๆ เมื่อเริ่มเจอขยะตามถนนก็จะเก็บไปด้วย ปัจจุบันเด็กเยาวชนยังปั่นจักรยานเก็บขยะและยังบำรุงดูแลต้นไม้ข้างทางด้วย การขายขยะจะทำการขายกับธนาคารขยะในหมู่บ้านโดยจะบันทึกรายได้จากการขายและจะจ่ายเงินปีละครั้ง เมื่อสิ้นปีให้เด็กสามารถเบิกเงินจากการเก็บขยะไปใช้ได้
จนสุดท้าย ตำบลแห่งนี้ได้รับรางวัลชุมชนต้นแบบในการจัดการขยะถึง 6 ปีติดต่อกัน และโครงการรณรงค์การบริหารจัดการขยะในครัวเรือนและชุมชน ก็ยังถูกให้ความสำคัญมาจนปัจจุบัน ทำให้เห็นว่าเมื่อการบริหารอย่างหน่วยเล็กในท้องถิ่นเอาจริงจัง ออกแบบการพัฒนาด้วยข้อมูลจริง + การมีส่วนร่วมของคน + เครือข่ายความรู้ ก็กลายเป็นเครื่องมือสร้างความเข้มแข็งของชุมชนในระยะยาวได้ การเปลี่ยนแปลงด้านสิ่งแวดล้อมยั่งยืนที่เริ่มต้นจากท้องถิ่นจึงเป็นหนึ่งจุดที่สำคัญยิ่งในการจะสร้างการพัฒนาที่เป็นไปได้และเข้าถึงผู้คนได้จริงในทุกพื้นที่ของประเทศนอกจากเขตเมือง
11 มกรานี้ มีนัด #เลือกตั้งอบต หน่วยเล็กที่สุดแต่ดูแลประชาชนใกล้ชิดที่สุด ไม่มีเลือกนอกเขต ไม่มีเลือกล่วงหน้า ใครยังไม่ได้วางแผนกลับบ้าน ตอนนี้ยังทันนะ!
อ้างอิง
https://www.hardsongkwae.go.th/th/index.php/2022-05-21-10-20-56/2022-05-21-10-21-53?start=1
