“ไม้ยืนต้น ป่ายั่งยืน” สิงห์อาสาร่วมมือเครือข่ายเดินหน้าฟื้นฟูผืนป่าด้วยวิถีธรรมชาติ

หนึ่งประเด็นที่ถูกพูดถึงมาเสมอในการฟื้นฟูผืนป่าว่าทำอย่างไรถึงจะเป็นการฟื้นฟูที่เกิดขึ้นจริงได้ในระยะยาว เหมาะกับพื้นที่ และคนในพื้นที่จะต้องมีส่วนร่วมด้วย ซึ่งโครงการฟื้นฟูผืนป่า “ไม้ยืนต้น ป่ายั่งยืน” ที่คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์และการออกแบบสิ่งแวดล้อม มหาวิทยาลัยแม่โจ้ ร่วมกับสิงห์อาสาและคณะวิทยาศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย เดินหน้าทำต่อเนื่องเป็นปีที่ 5 นี้ ก็คำนึงถึงโจทย์นี้ผ่านการมองหาความร่วมมือที่จะช่วยเพิ่มความสมบูรณ์ให้กับผืนป่าได้ในระยะยาว 

นอกเหนือจากการเลือกพืชพันธุ์ที่เหมาะสมกับพื้นที่ป่าเต็งรังภาคเหนือพื้นถิ่นแล้ว ในปีนี้ก็มีการร่วมมืออย่างต่อเนื่องในการนำเชื้อเห็ดไมคอร์ไรซามาเพิ่มความสมบูรณ์ และหยิบเอาไอเทมยอดฮิตของทุกชุมชนในยุคนี้อย่าง ไบโอชาร์ มาใช้จริงเพื่อบำรุงผืนป่า

ใช้ ‘ไบโอชาร์’ เห็ด ‘ไมคอร์ไรซา’ เพิ่มความสมบูรณ์ 

◦ ‘ไบโอชาร์’ ถ่านกักเก็บคาร์บอนที่กำลังเป็นที่นิยมในหมู่เกษตรกรไทย โดยเป็นไอเทมที่ชาวบ้านสามารถทำเองได้ ช่วยบำรุงดินและลดการสร้างฝุ่นได้อีกด้วย 

ความพิเศษอย่างหนึ่งของไบโอชาร์หรือถ่านชีวภาพคือการช่วยลดหนึ่งในต้นตอปัญหาฝุ่น PM2.5 อย่างการเผาวัสดุเกษตรหลังการเก็บเกี่ยว ซึ่งเจ้าไบโอชาร์นี้ ชาวบ้านสามารถทำได้เองด้วยการนำเศษกิ่งไม้ ใบไม้มาเผาในเตาทรงกรวย kontiki หรือ ขุดดินเป็นรูปกรวยลึก 40-50 ซม.เมื่อเผาแล้วดับถ่านด้วยน้ำ แล้ว แช่หรือหมักกับน้ำหมักชีวภาพเพื่อชาร์จพลังเป็นแหล่งที่อยู่ของจุลินทรีย์ในดิน ธาตุอาหาร อากาศและน้ำ  ก่อนจะนำมาบำรุงต้นไม้หรือเอาไปใช้เป็นถ่านหุงต้มก็ได้เช่นกัน

◦ ต่อกันด้วย ‘เห็ดไมคอร์ไรซา’ ใครจะไปเชื่อว่าเห็ดเหล่านี้ล่ะที่ทำให้ต้นไม้สื่อสารกันได้! สิงห์อาสา โดยมูลนิธิพระยาภิรมย์ภักดี และบริษัท บุญรอดบริวเวอรี่ จำกัด ร่วมกับคณะวิทยาศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย เผยแพร่แนวคิดการใช้เชื้อเห็ดไมคอร์ไรซาเพิ่มความสมบูรณ์ในการปลูก และให้ความรู้ชาวบ้านเพื่อนำไปใช้ประโยชน์ต่อได้

‘เห็ดกับป่า’ สามารถอยู่ร่วมกันแบบพึ่งพาอาศัยกันได้ และยิ่งทำให้ต้นไม้แข็งแรง ทนทานสภาพอากาศได้มากขึ้น โดยเห็ดจะทำหน้าที่เป็นเส้นใยที่เหมือน ‘สายอินเตอร์เน็ตใต้ดิน’ ให้ต้นไม้สื่อสารและช่วยเหลือกัน หากมีต้นไม้อ่อนแอ ต้นไม้ใหญ่อื่นก็อาจส่งสารอาหารผ่านสายใยเห็ดใต้ดินไปช่วย รวมถึงช่วยส่งสัญญาณเตือนภัยไปยังต้นอื่น ๆ เมื่อมันถูกโจมตีด้วยเชื้อโรคหรือแมลงผ่านเส้นใยเห็ดใต้ดิน

มากกว่าการฟื้นฟูคือเตรียมรับมือกับโลกที่เปลี่ยนไป

บรรจง สมบูรณ์ชัย (หมอต้นไม้) อาจารย์จากคณะสถาปัตยกรรมศาสตร์และการออกแบบสิ่งแวดล้อม มหาวิทยาลัยแม่โจ้ ที่ทำงานเรื่องการฟื้นฟูป่ากับสิงห์อาสาตั้งแต่ปีแรก ๆ ก็เล่าว่า จุดเริ่มต้นนั้นเริ่มจากปีแรกที่ตั้งใจฟื้นฟูผืนป่าที่เสียหายจากสถานการณ์ไฟป่า ซึ่งจุดพื้นที่ ‘บ้านปง’ อำเภอหางดง จังหวัดเชียงใหม่ นี้ก็เป็นหนึ่งในพื้นที่ป่าที่ชุมชนเข้มแข็งและเป็นผืนป่าที่อยู่ใกล้ชิดกับเมือง ถ้าพื้นที่ตรงนี้เสียหาย คนเมืองก็จะได้รับผลกระทบเช่นกัน

โจทย์คือทำอย่างไรให้คนเมืองและชาวบ้านได้รักษาผืนป่าตรงนี้เอาไว้ร่วมกัน โดยชาวบ้านและสิงห์อาสาก็ได้ร่วมกันวางแผนและติดตามการเจริญเติบโต เช่น การคัดเลือกสายพันธุ์ จัดทำระบบให้น้ำกับต้นไม้ เลือกพืชพันธุ์ที่เกิดประโยชน์กับชุมชน ให้คนกินได้ สัตว์กินได้ เพื่อระบบนิเวศที่สมบูรณ์ขึ้น การฟื้นฟูเหล่านี้ก็จะยังเป็นการรับมือซุปเปอร์เอลนีโญ่ ความแห้งแล้ง และสถานการณ์ที่แปรปรวนที่จะส่งผลกับในป่าในอนาคต การฟื้นฟูเหล่านี้จึงเป็นเหมือนการวางแผนรับมือล่วงหน้าให้ผืนป่ายังอยู่ได้ในระยะยาวด้วย