“ทำไมหลังฝนตก เรามักจะได้กลิ่นอะไรแปลกๆ แต่แอบรู้สึกสดชื่นไปกับมันกันน้อ” มีใครเคยสังเกตหรือได้กลิ่นบ้างไหมเวลาออกไปเดินนอกบ้านหลังฝนตก ?
กลิ่นของธรรมชาติเป็นสิ่งที่มีความแปลกและน่าหลงใหลในเวลาเดียวกัน มันสัมผัสลึกเข้าไปถึงอารมณ์ความรู้สึกของเราได้ ไม่ว่าจะเป็นกลิ่นหอมอบอวลของแดดในฤดูร้อน กลิ่นไอเค็มจากลมทะเล กลิ่นเขียนที่ยากจะบรรยายเมื่อเราเดินเข้าไปในป่า หรือกลิ่นไอดินหลังฝนตก สำหรับใครหลายคนกลิ่นเหล่านี้ช่วยทำให้เราปลดปล่อยความเครียดและผ่อนคลายลงได้
ในช่วงฝนตกรัวๆ แบบนี้ เรามักจะได้กลิ่นหอมของไอดินหลังจากที่ฝนซา ซึ่งภาษาอังกฤษเขามีนิยามให้กลิ่นนี้ว่า “Petrichor (เพทริเคอร์)” โดยนักวิทยาศาสตร์ชาวออสเตรเลียน 2 คน แม้ว่าจะใช้คำนี้นิยามกลิ่นไอดินและฝน แต่ปรากฎการณ์ของกลิ่นนี้ไม่ได้เกิดจากดินหรือน้ำฝนโดยตรง มันมาจากแบคทีเรียในดินชนิดหนึ่งที่ผลิตสารเคมีที่เรียกว่า “Geosmin (จีโอสมิน)”
เมื่อฝนตกกระทบพื้น แรงกระแทกจะพัดพาสารนี้ฟุ้งขึ้นสู่อากาศ จนเราได้กลิ่นไอดินและฝนนั่นเอง นอกจากนี้ สาร Geosmin ยังพบในพืชบางชนิดด้วย โดยพืชจะปล่อยสารนี้ออกมาในช่วงที่ดินแห้ง เพื่อชะลอการงอกของเมล็ด และเมื่อฝนตก สารจากทั้งแบคทีเรียและพืชก็ผสมกันจนกลายออกมาเป็นกลิ่นเอกลักษณ์ที่เราคุ้นเคยกัน
✺ ทำไมกลิ่นไอดินกลิ่นฝนจึงทำให้เรารู้สึกดี ?
ต้องเล่าก่อนว่า วิทยาศาสตร์ว่าเอาไว้ว่า ‘กลิ่น’ เป็นประสาทสัมผัสที่เชื่อมโยงกับส่วนสมองที่ควบคุมอารมณ์และความจำโดยตรง และกลิ่นไอดินกลิ่นฝนกระตุ้นประสาทสัมผัสนั้นได้ดี ทั้งนี้ที่เรารู้สึกดีอาจไม่ได้มาแค่จากกลิ่น แต่มันมาจากรากฐานชีววิทยาและวิวัฒนาการของคน ซึ่งในอดีตคนมักจะมองว่ากลิ่นนี้มาพร้อมกับสิ่งที่ดีเสมอ เพราะฝนบ่งบอกถึงการสิ้นสุดของหน้าแล้ง และเป็นสัญญาณว่าอากาศได้เย็นลงแล้ว สมองจึงจดจำกลิ่นนี้ว่าเป็นกลิ่นผ่อนคลายโดยอัตโนมัติ และสัญชาตญาณเหล่านั้นก็ยังคงติดตัวเราถึงทุกวันนี้
จริงๆ แล้วยังมีการศึกษาหลายชิ้นที่ให้คำตอบว่า ‘ทำไมกลิ่นธรรมชาติมักจะมาพร้อมกับความรู้สึกที่ดี’ ด้วยนะ
หรือว่านี่อาจจะเป็นต้นเหตุของแนวคิดในญี่ปุ่นที่ว่าด้วยการ ‘อาบป่า’ หรือที่เรียกว่า ‘ชินริน-โยคุ (Shinrin-Yoku)’ ที่นำเอาวิทยาศาสตร์เรื่องนี้มาใช้จริงในรูปแบบที่เรียบง่ายที่สุด ด้วยการเดินช้าๆ ในป่า กำหนดลมหายใจ ปล่อยให้ร่างกายและประสาทสัมผัสดูดซับทุกอย่างรอบตัว โดยไม่ได้ต้องมีเป้าหมายใดๆ เพียงแค่ปล่อยใจให้ธรรมชาติเยียวยาเราแค่นั้น
✺ กลิ่นเล็กๆ ที่ขับเคลื่อนระบบนิเวศทั้งใบ
กลิ่นเพทริเคอร์ไม่เพียงแต่กระตุ้นความรู้ของคน แต่ในธรรมชาติมีสัตว์หลายชนิด เช่น มด ตะขาบ กิ้งกือ ที่อาศัยกลิ่นนี้ในการดำรงชีวิตด้วย เพราะกลิ่นนี้หมายถึงอาหาร มันเป็นสัญญาณที่บอกว่ามีซากแบคทีเรียให้กิน และเมื่อสัตว์เหล่านี้กินและเดินทางไปยังที่ต่างๆ สปอร์ของแบคทีเรียก็จะติดขาและกระจายไปยังที่อื่นๆ และเมื่อแบคทีเรียได้กระจายออกไป การย่อยสลายและการหมุนเวียนแร่ธาตุในดินก็จะเกิดขึ้นตามที่นั้นๆ กลายเป็นห่วงโซ่ของระบบนิเวศที่เกิดจากกลิ่นเล็กๆ
และนี่จึงเป็นอีกหนึ่งจุดสังเกตว่า ทำไมหลังฝนตกเรามักจะเห็นแมลงและสัตว์เล็กๆ ออกมาจากดิน เพราะว่ามันกำลังออกมาหาอาหารกินนั่นเอง
อ้างอิง
