อากาศตอนนี้เหมือนอยู่คนละโลกจริงๆ! แม้ไทยจะแดดร้อนแค่ไหน แต่อีกครึ่งโลกตอนนี้กำลังเผชิญกับอากาศหนาวจัดจากกระแสลมวนขั้วโลก (Polar vortex คืออะไร? เกี่ยวอะไรกับอากาศหนาวจัดในยุโรป-อเมริกา?) ทั้งในสหรัฐฯ ยุโรป และเอเชียเหนือต่างเผชิญพายุหิมะและอุณหภูมิต่ำจนทุบสถิติ ส่งผลให้มีผู้เสียชีวิตและการคมนาคมต้องหยุดชะงัก นี่คือสภาวะหนาวปกติไหม แล้วเกี่ยวอะไรกับโลกร้อนรึเปล่า?
Polar vortex หรือ กระแสลมวนขั้วโลก กำลังส่งผลกระทบอย่างหนักในหลายประเทศทั่วโลก ล่าสุดพายุฤดูหนาวนี้กำลังส่งผลกระทบต่อชาวอเมริกันมากกว่า 160 ล้านคนด้วยหิมะและน้ำแข็งจำนวนมาก ซึ่งส่งผลกระทบต่อพื้นที่มากถึงสองในสามของประเทศและในบางแห่งคาดการณ์ว่าจะเป็นอันตรายถึงชีวิต ปรากฏการณ์นี้เกิดขึ้นตั้งแต่ในเดือนมกราคมที่ผ่านมาและคงอยู่มาจนถึงกุมภาพันธ์
สำนักงานพยากรณ์อากาศนับตั้งแต่ในกรุงวอชิงตันไปจนถึงกรุงเบอร์ลินต่างจับตาสถานการณ์อย่างใกล้ชิด ผู้เชี่ยวชาญได้เตือนว่าการเปลี่ยนแปลงของกระแสลมวนขั้วโลกในเดือนกุมภาพันธ์ปีนี้อาจรุนแรงอย่างที่ไม่เคยเห็นมาก่อนในรอบหลายปี สภาพอากาศนั้นมีความปั่นปวนและผันผวนสุดขั้วถึง 20 องศาในวันเดียวกัน ในขณะเดียวกัน ผู้คนก็อาจเจอสภาพอากาศเปลี่ยนจากฝนตกปรอย ๆ เป็น “รู้สึกเหมือน -20°C” ได้ภายในสามวัน
ภาพซ้าย: สภาพอากาศปกติที่อากาศเย็นที่กักเก็บไว้ที่ขั้วโลกเหนือ ภาพขวา: เมื่อกระแสลมวนขั้วโลกแปรปรวน กระสมลมกรดจะอ่อนกำลัง และอากาศเย็นแผ่ลงมายังพื้นที่ทางใต้
Photo: สำนักงานนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม
กระแสลมวนขั้วโลก (polar vortex) คืออะไร?
กระแสลมวนขั้วโลก หรือกระแสลมวนขั้วโลกอาร์กติก คือ กระแสลมหมุนวนขนาดใหญ่ของอากาศหนาวจัดที่อยู่สูงเหนือขั้วโลกเหนือในชั้นบรรยากาศทุกฤดูหนาว ยิ่งลมแรงเท่าไหร่ อากาศภายในก็จะยิ่งถูกแยกออกจากพื้นที่ที่อบอุ่นกว่ามากขึ้นเท่านั้น โดยธรรมชาติแล้วมันจะหมุนเป็นวงกลมล้อมรอบบริเวณอาร์กติกและเก็บอากาศเย็นจัดเอาไว้เหนือขั้วโลกเหนือ แต่บางครั้ง เมื่อเกิดความผิดปกติที่กระแสมวนลมอ่นตัวหรือผิดรูป มันจะ อ่อนกำลัง ยืดออก หรือแตกออกเป็นสองส่วน ซึ่งเกิดจากการแทรกแซงของกระแสลมสูง-ต่ำในชั้นบรรยากาศและคลื่นบรรยากาศในระดับสูงขึ้นไป ทำให้อากาศเย็นจัดที่ถูกกักไว้ก็ ไหลลงใต้สู่ละติจูดที่ต่ำกว่า นั่นก็คือในเขตพื้นที่ประเทศซีกโลกเหนือ
“การระบาดของอากาศหนาวเย็นในช่วงต้นเดือนมกราคมนั้น โดยพื้นฐานแล้วเป็นชิ้นส่วนที่แตกออกมาจากกระแสลมวนขั้วโลก” เบรตต์ แอนเดอร์สัน นักอุตุนิยมวิทยาอาวุโสของ AccuWeather กล่าวกับ BBC “มันเหมือนกับก้อนน้ำแข็งขนาดใหญ่ที่แตกออกมาจากธารน้ำแข็งและลอยไปทางใต้ตามกระแสน้ำ โดยกระแสน้ำนั้นก็คือลมกรด”
แล้วการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศส่งผลกระทบต่อกระแสลมวนขั้วโลกหรือไม่?
เอมี่ บัตเลอร์ นักวิทยาศาสตร์ด้านบรรยากาศจากองค์การบริหารมหาสมุทรและบรรยากาศแห่งชาติ และผู้เชี่ยวชาญด้านกระแสลมวนขั้วโลก กล่าวว่า ยังไม่เป็นที่ทราบแน่ชัดว่าการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศจะส่งผลกระทบต่อกระแสลมวนขั้วโลกหรือไม่ และการคาดเดาทิศทางในอนาคตของกระแสมวนขั้วโลกยังเป็นเรื่องยากอยู่
โดยเธออธิบายเพิ่มว่า มีหลายปัจจัยที่สามารถเปลี่ยนความแข็งแกร่งของกระแสลมวนขั้วโลกได้ และ ‘น้ำแข็งในทะเล’ เป็นหนึ่งในนั้น แบบจำลองบางแบบชี้ให้เห็นว่าการละลายของน้ำแข็งในทะเลอาจส่งผลให้กระแสลมวนอ่อนลง ขณะเดียวกัน ภาวะโลกร้อนในชั้นบรรยากาศระดับบนอาจทำให้กระแสลมวนแข็งแกร่งขึ้นได้ และการเปลี่ยนแปลงของอุณหภูมิพื้นผิวทะเลในระดับภูมิภาคก็อาจส่งผลต่อกระแสลมวนเช่นกัน
“ด้วยเหตุผลเหล่านี้ แบบจำลองจึงไม่แสดงความเห็นพ้องต้องกันเกี่ยวกับสิ่งที่จะเกิดขึ้นกับกระแสลมวนขั้วโลกในซีกโลกเหนือในอนาคต” บัตเลอร์กล่าว
ทั้งนี้ นักวิทยาศาสตร์บางกลุ่มเชื่อว่า ภาวะโลกร้อนมีผลต่อเรื่องนี้ เนื่องจากภาวะโลกร้อนมีส่วนทำให้ขั้วโลกอุ่นขึ้นเร็วกว่าพื้นที่อื่นซึ่งอาจส่งผลให้ Polar vortex ไม่มั่นคงมากขึ้น และเกิดการผิดรูปบ่อยขึ้น ทำให้อากาศหนาวจัดลงมาลึกลงในละติจูดต่ำกว่า แต่ส่วนนี้ยังอยู่ในระหว่างการศึกษาอย่างต่อเนื่อง
.
อ้างอิง
https://www.bbc.com/future/article/20250115-how-the-polar-vortex-brings-arctic-weather-to-the-us
