เริ่มเป็นที่รู้กันแล้วว่าสินค้าประเภท Fast ทั้งหลาย มักจะมาคู่กับมลพิษทางสิ่งแวดล้อมจากการที่มันถูกทิ้งอย่างรวดเร็วเพราะคุณภาพและอายุขัยนั้น ช่างสมกับ ‘ราคาอันแสนถูก’ (Low cost goods) ใต้พรมของสินค้าเหล่านั้น ไม่ใช่แค่ภัยที่เกิดขึ้นกับสิ่งแวดล้อมแต่อาจจะเป็นภัยต่อ ‘ชีวิต’ ใครสักคนอยู่ก็ได้
‘แรงงาน’ เป็นหนึ่งในต้นทุนการผลิตที่ทุกโรงงาน ทุกแหล่งผลิตต้องมีอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ หรือเรียกได้ว่า Human Cost เพราะพวกเขาเป็นกลไกสำคัญในการผลิตสินค้าทุกชิ้น ซึ่งค่าแรงของพวกเขาจะถูกเอามาคิดรวมในราคาสินค้าปลายทางที่เราจ่ายเงินซื้อ นั่นหมายความว่าสินค้าที่ขายในราคาที่เราโอนจ่ายได้อย่างเพลินมือแบบไม่กลัวเงินหมด อาจจะมีแรงงานบางกลุ่มที่กำลังทำงานแบบ ‘ได้ไม่คุ้มเสีย’ อยู่ โดยที่แรงงานเหล่านี้ต่างก็แฝงอยู่แทบทุกอุตสาหกรรมจนเราอาจจะเผลอสนับสนุนการละเมิดสิทธิของพวกเขาโดยที่ไม่รู้ตัว ด้วยเสื้อผ้าที่เราใส่ เฟอรนิเจอร์ในบ้าน หรือแม้กระทั่งรถไฟฟ้ารักษ์โลกที่เราขับ
Shein คนซื้อสนุกไหม คนทำงานไม่สนุกด้วย
‘Shein’ แบรนด์สินค้า Ultra-Fast Fashion ที่มีผู้ใช้งานทั่วโลก เพราะมีเสื้อผ้าที่ไม่จำกัดสไตล์หลายขนาด แถมยังราคาถูกมาก (ก.ไก่ล้านตัว) เสื้อบางตัวมีราคาไม่ถึงหนึ่งร้อยบาทด้วยซ้ำ ซึ่งเสื้อผ้าเหล่านี้ถูกผลิตสถานที่ที่ถูกเรียกว่า ‘หมู่บ้านShein’ ตั้งอยู่ที่ เมืองพานยวี๋ มณฑลกว่างโจว ประเทศจีน
หมู่บ้านSheinแห่งนี้ คือศูนย์กลางการผลิตที่รวบรวมซัพพลายเออร์ ซึ่งส่งวัตถุดิบการผลิตให้กับทางบริษัท บริษัทส่วนใหญ่ในหมู่บ้านนี้จะต้องทำงานแข่งกับเวลาเพื่อส่งผ้าจำนวนมหาศาลให้ตรงกับความต้องการ จากรายงานของ BBC พบว่า ภายในโรงงานเหล่านี้มีแรงงานที่มีชั่วโมงการทำงานมากกว่าคนทั่วไปเกือบ 2 เท่า ซึ่งก็คือประมาณ 75 ชั่วโมงต่อสัปดาห์ ต่างจากที่โดยปกติแล้วคนทั่วไปจะทำงานประมาณสัปดาห์ละ 40 ชั่วโมง แลกกับเงินประมาณ 12,000 บาท ต่อเดือนเท่านั้น
Shein ยังมีอีกข้อกล่าวหาที่รัฐบาลจีนยังคงปฏิเสธมาจนถึงตอนนี้ นั่นก็คือการใช้ผ้าฝ้ายจากซินเจียง ที่มีการ ‘บังคับ’ ใช้แรงงานของชาวอุยกูร์ กลุ่มชาวมุสลิมที่อาศัยอยู่ในประเทศจีน มาผลิตฝ้ายเหล่านี้ รวมไปถึงโรงงานต่างๆ ในอุตสาหกรรมอื่นๆด้วย
สาเหตุของการกดขี่ราคาค่าแรงนั้นมาจาก ‘อำนาจต่อรอง’ ของ Shein ที่มีต่อบริษัทซัพพลายเออร์ เพื่อแลกกับการได้รับออเดอร์จำนวนมากที่ต้องผลิตอย่างรวดเร็ว บริษัทซัพพลายเออร์จึงต้องลดต้นทุนในหลายๆ ด้านให้บริษัทยังสามารถทำกำไรได้อยู่
นอกจาก Shein แล้ว อีกแพลตฟอร์มที่กำลังเป็นที่จับตามองก็คือ Temu E-Commerce ใหม่ที่กำลังร้อนแรงจากด้วยราคาหน้าโรงงาน โดยสื่อสหรัฐฯ ตั้งข้อสังเกตว่าทางมาตรการการตรวจสอบซัพพลายเออร์ของบริษัทอาจจะยังไม่ดีพอ และไม่มีการตรวจสอบแหล่งที่มาของสินค้าอย่างโปร่งใส ผสมกับสินค้าราคาถูก จึงเป็นช่องโหว่ที่ทำให้สงสัยได้ว่า ต้นทุนของสินค้าราคาถูกนี้อาจจะมาจากการลดต้นทุนด้านแรงงานคล้ายกับกรณีของ Shein ก็เป็นได้ ซึ่งก็เป็นกรณีที่จะต้องติดตามกันต่อไป
EV รถรักษ์โลก แล้วรักคนผลิตไหม ?
กระแสของรถ EV กำลังมาแรงพอกันกับคำว่า Sustainability ในวงการธุรกิจ รถไร้น้ำมัน ปราศจากการสันดาป นอกจากข้อดีด้านสิ่งแวดล้อม สิ่งที่เราอาจจะเห็นพ้องต้องกันว่าวงการ EV เขามาแรง ก็ไม่พ้นเรื่องของราคาที่เกือบจะทำโปรโมชั่น 1 แถม 1 ได้แล้ว
รถ EV ที่ใช้แบตเตอรี่แทนน้ำมัน แน่นอนว่าองค์ประกอบสำคัญของรถก็คือ ‘แบตเตอรี่’ ซึ่งมี ‘โคบอลต์’ เป็นส่วนประกอบสำคัญ และการสรรหาแร่โคบอลต์นั้นร้อยละ 70-80 อยู่ในประเทศคองโก
แรงงานภายในเหมืองจะต้องเผชิญกับการละเมิดสิทธิมนุษยชนขั้นรุนแรงจากการทำงานวันละประมาณ 12 ชั่วโมง โดยปราศจากอุปกรณ์ป้องกันอันตราย และมีรายงานจาก Amnesty ได้กล่าวว่าแรงงานที่อายุน้อยที่สุดมีอายุเพียง 7 ปีเท่านั้น
สภาพแวดล้อมภายในเหมืองนั้น ไม่เหมาะจะให้ใครเข้าไปทำงานทั้งสิ้นไม่ เพราะมันไม่มีโครงสร้างที่สามารถรองรับหรือป้องกันการถล่มของเหมืองได้ ไม่มีแม้กระทั่งสิ่งอำนวยความสะดวกขั้นพื้นฐาน อย่าง ห้องน้ำ น้ำสะอาด ไฟฟ้า พวกเขาจะต้องกิน นอน และทำงานอยู่ในพื้นที่ ที่เต็มไปด้วยฝุ่นโคบอลต์ ซึ่งมีความเสี่ยงที่จะทำให้เกิดโรคมะเร็ง ทั้งยังเป็นภัยต่อการเจริญเติบโตของเด็กด้วย
ทั้งหมดนี้ก็เพื่อแลกกับเงินวันละประมาณ 100 บาทเท่านั้น…
อุตสาหกรรมเหมืองแร่แบตเตอรี่ ไม่ใช่ที่เดียวที่ใช้แรงงานเด็ก ทว่าสิ่งที่อยู่ใกล้กับเราพอๆ กับโทรศัพท์ ก็อาจจะเป็นสิ่งที่ริดรอนชีวิตคนอื่นอย่างที่เราไม่คาดคิด เพราะในอุตสาหกรรมอาหารเองก็มีเรื่องแบบนี้อยู่เหมือนกัน
ทุกคนมีชีวิตเดียว…โกโก้
ในสาธารณรัฐโกตติวัวร์และกาน่า ใจกลางการผลิตโกโก้ในแอฟริกาตะวันตก ซึ่งเป็นแหล่งกำเนิดของโกโก้กว่าร้อยละ 60 ในท้องตลาด กระทรวงแรงงานของสหรัฐฯ ได้ให้ข้อมูลว่ามีเด็กอายุตั้งแต่ 5 ขวบ ไปจนถึง 17 ปี ทั้งราว 1.5 ล้านคนกำลังทำงานอยู่ในอุตสาหกรรมนี้ โดยร้อยละ 43 จะต้องทำงานในสภาวะที่เสี่ยงอันตราย จากการใช้สารเคมีในการทำการเกษตร การแบกหาม การใช้ของมีคม และการเผาป่าเพื่อการเกษตร แม้จะเป็นสิ่งที่ไม่ควรเกิดขึ้นแต่กับบางคนนี้เป็นสิ่งที่พวกเขาไม่อาจเลี่ยง
โดยสาเหตุที่เด็กเหล่านั้นจะต้องไปอยู่ในสภาวะเหล่านั้นก็เป็นเพราะว่า ‘ความยากจน’ ทำให้พวกเขาไม่สามารถเลือกเส้นทางที่ดีกว่านี้ให้กับตัวเองได้ เช่นเดียวกับแรงงานอื่นๆ ที่ผู้เขียนได้กล่าวถึงมาตลอดบทความ
ถึงแม้ว่าพวกเขาจะเลือกไม่ได้ แต่ในฐานะผู้บริโภคเราต่างก็เลือกได้ทั้งนั้น เราสามารถเลือกซื้อของที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมแต่สังคมได้ หากเรามองให้ลึกถึงต้นทางการผลิตสินค้าแต่ละชิ้น เพราะเงินที่เราจ่ายไปไม่ได้มีหน้าที่เป็นเพียงตัวกลางในการแลกเปลี่ยนเท่านั้น แต่มันสามารถกำหนดทิศทางของสังคมได้ด้วยหากว่าเราจ่ายเงินซื้อของให้ถูกที่
อ้างอิง
From Cobalt to Cars: How China Exploits Child and Forced Labor in the Congo | CECC
Combatting Child Labor in the Democratic Republic of the Congo’s Cobalt Industry (COTECCO)
Exposed: Child labour behind smart phone and electric car batteries
Child labour in cocoa | ICI Cocoa Initiative
Child Labor in the Production of Cocoa
From Cobalt to Cars: How China Exploits Child and Forced Labor in the Congo | CECC
The World’s Biggest EV Maker Has the Industry’s Worst Human Rights Appraisal | WIRED
The truth behind your $12 dress: Inside the Chinese factories fuelling Shein’s success
The cost of Shein and Temu’s low prices
China: Mounting concerns over forced labour in Xinjiang – Business & Human Rights Resource Centre
