เมืองนี้ไม่มีรถยนต์! ชวนรู้จักย่าน Culdesac Tempe ในรัฐแอริโซนา สหรัฐอเมริกา ที่ออกแบบมาเพื่อชีวิต ‘ไร้รถยนต์’ โดยผลักดันให้คนเดิน ใช้จักรยาน หรือใช้ขนส่งสาธารณะเป็นหลัก
ย่านนี้เริ่มก่อสร้างตั้งแต่ปี 2019 และเปิดให้ผู้อยู่อาศัยเข้าอยู่ตั้งแต่กลางปี 2023 โดยมีพื้นที่ราว 68,000 ตารางเมตร รองรับผู้อยู่อาศัยประมาณ 1,000 คน ซึ่งการเป็นย่านไร้รถเช่นนี้ไม่ใช่เรื่องบังเอิญ แต่มาจากการตั้งใจทดลองออกแบบให้ Culdesac Tempe เป็นย่านที่คนเข้าถึงสิ่งต่าง ๆ ในชีวิตประจำวันได้ด้วยการเดิน การปั่นจักรยาน หรือระบบขนส่ง มากกว่าการจะขับรถส่วนตัวไปทุกที่
ในแง่แรงบันดาลใจการออกแบบ Parolek และทีมงาน Opticos Design ได้แรงบันดาลใจจากประเทศในแถบเมดิเตอร์เรเนียน ที่พักในย่านนี้จึงถูกแต่งแต้มด้วยสีขาว นอกจากความสวยแล้ว ข้อดีคือสีขาวสะท้อนแสงแดดได้อย่างดีซึ่งจะช่วยลดผลกระทบจากปรากฏการณ์เกาะความร้อนในเมืองได้
เมืองจะสะดวกสบายได้ ต้องมาจากนโยบายที่เป็นใจ
เหตุผลหนึ่งที่อยู่เบื้องหลังการออกแบบเมืองนี้ก็มาจากการเห็นว่า การที่เมืองต่าง ๆ ในสหรัฐฯ ให้ความสำคัญกับการขับรถและลานจอดรถมากกว่าการเดินและการวางระบบขนส่งนั้นยิ่งเป็นเหตุให้พื้นที่อยู่อาศัยของผู้คนยิ่งถูกผลักออกไปไกลจากโซนพื้นที่ทำงานและพื้นที่จับจ่ายใช้สอย สุดท้าย ผู้คนจึงไม่มีทางเลือก และจำต้องใช้รถส่วนตัวมากกว่าการเดินทางที่ลดการปล่อยคาร์บอนในรูปแบบอื่น ๆ อยู่ดี
แล้วทำอย่างไรถึงเปลี่ยนพฤติกรรมคนได้ล่ะ? อันดับแรกคือการเริ่มบังคับใช้มาตรการที่จริงจัง โดยตามข้อตกลงในสัญญาเช่าจะมีสิ่งที่ระบุไว้ว่าผู้อยู่อาศัยห้ามมีหรือใช้รถยนต์ส่วนตัวภายในย่านนี้ รวมถึงไม่มีที่จอดรถรองรับภายในพื้นที่บ้านด้วย
รัฐฯ ไม่เพียงผลักภาระให้ผู้คนโดยการจำกัดการใช้รถส่วนตัว หากแต่มีการสนับสนุนการใช้ขนส่งสาธารณะมากขึ้น มีการวางระบบขนส่งในเมืองให้เชื่อมถึงกันและออกแบบให้เมืองเอื้อต่อการเดินและปั่นจักรยานได้มากขึ้น โดยในย่านมีระบบรถไฟฟ้ารางเบา (Light Rail) ที่สามารถเดินทางไปยัง Downtown Phoenix พื้นที่ใจกลางเมืองได้ รวมถึงมีตัวเลือกการเดินทางอื่น ๆ อย่างจักรยาน จักรยานไฟฟ้า สกู๊ตเตอร์ไฟฟ้า รถเช่ารายชั่วโมง
รวมถึงการสนับสนุนด้านค่าใช้จ่ายผ่านการให้บัตรโดยสารขึ้นรถไฟรางเบาฟรี รวมถึงมีคูปองส่วนลดใช้บริการเดินทางร่วม เพื่อให้การเดินทางด้วยขนส่งสาธารณะสะดวก สบาย และประหยัดมากขึ้น
Photo: liveculdesac
แนวคิดเมือง 15 นาที ที่ส่งผลดีต่อคนพอ ๆ กับดีต่อสิ่งแวดล้อม
หากขนส่งดี การเข้าถึงสิ่งต่าง ๆ ในเมืองได้ง่ายขึ้นก็จะตามมา เมือง 15 นาที (15-Minute City) คือ แนวคิดการวางผังเมืองที่เอื้อให้ผู้คนเข้าถึงทุกอย่างได้ใน 15 นาที ด้วยการเดินหรือปั่นจักรยาน ไม่ว่าจะเป็น ร้านค้า ที่ทำงาน โรงเรียน พื้นที่สาธารณะ หรือสถานพยาบาล ซึ่งเป็นแนวคิดเพื่อมุ่งสู่การลดใช้รถส่วนตัว และมีจุดกำเนิดที่เมืองปารีส ฝรั่งเศส เป็นที่แรก
ย่าน Culdesac มีการออกแบบให้ย่านพาณิชย์และบริการต่าง ๆ เข้าถึงได้ใน 15 นาที ด้วยการเดิน ปั่น หรือใช้ระบบขนส่ง เช่น ร้านกาแฟ, ร้านอาหาร, ร้านสะดวกซื้อ, Co-working space, สระว่ายน้ำ ฯลฯ ซึ่งแนวคิดนี้นอกจากจะเพิ่มความสะดวกสบาย พวกเขายังมองไปถึงการลด ‘ความเหงา’ ในเมือง เพราะเมื่อผู้คนละเมียดละไมกับการเดินทางมากขึ้นก็ย่อมมีปฏิสัมพันธ์กับผู้คนระหว่างทางมากขึ้น มีการทักทาย พบปะสังสรรค์ ละทำให้ผู้คนมีส่วนร่วมทางสังคม มีความเป็นชุมชนมากขึ้น
Photo: Bike Bus Tempe
ทั้งหมดทั้งมวลนี้ก็ปฏิเสธไม่ได้เลยว่า กว่าจะมาเป็นเมืองที่สะดวก สบาย ไร้ความเหงาเช่นนี้ ก็ต้องเริ่มมาจากทั้งการออกแบบเมือง นโยบายบริหารจากภาครัฐฯ รวมถึงการให้ความร่วมมือจากผู้อาศัย จนเกิดเป็นเมืองน่าอยู่แบบยั่งยืนในระยะยาวได้
อ้างอิง
https://www.instagram.com/liveculdesac
https://opticosdesign.com/work/culdesac-tempe/
https://www.bbc.com/travel/article/20250815-the-us-neighbourhood-where-cars-are-banne
